Exosome trong dược mỹ phẩm: Từ ‘giao tiếp tế bào’ đến ‘phép màu’ của skincare thế hệ mới

Exosome trong dược mỹ phẩm đang trở thành một trong những từ khóa nổi bật nhất của ngành dược mỹ phẩm và thẩm mỹ tái tạo. Nhưng Exosome thực sự là gì, có những nguồn gốc nào, và vì sao đưa Exosome vào một lọ serum hay kem dưỡng lại khó hơn rất nhiều so với các hoạt chất mỹ phẩm thông thường? 

Nếu Retinol tác động vào quá trình biệt hóa tế bào, peptide cung cấp các phân tử tín hiệu cụ thể, thì Exosome mở ra một cách tiếp cận khác: khai thác cơ chế giao tiếp sinh học giữa các tế bào. Đây cũng là lý do Exosome đang được nghiên cứu ngày càng nhiều trong da liễu, thẩm mỹ và dược mỹ phẩm.

Exosome là gì? Khái niệm và cơ chế giao tiếp tế bào 

Exosome là gì? Đó là những cấu trúc sinh học có kích thước nano do tế bào tạo ra, giúp các tế bào giao tiếp và phối hợp hoạt động với nhau.

Về khoa học, Exosome thuộc họ Extracellular Vesicles – EVs (túi ngoại bào). Exosome được bao quanh bởi màng lipid và mang theo các phân tử sinh học như protein, lipid và acid nucleic. Khi tiếp cận tế bào đích, Exosome có thể chuyển giao các phân tử này, qua đó tham gia điều hòa hoạt động của tế bào nhận. 

Nói cách khác: Exosome không đơn thuần là một hoạt chất dưỡng da. Giá trị đặc biệt của nó nằm ở khả năng tham gia vào quá trình giao tiếp và điều biến hoạt động giữa các tế bào.

Vì sao exosome trong dược mỹ phẩm trở thành xu hướng skincare mới? 

Điểm hấp dẫn nhất của exosome trong dược mỹ phẩm nằm ở sự thay đổi tư duy từ bổ sung hoạt chất sang điều biến đáp ứng sinh học.

Lão hóa da không chỉ là giảm collagen, mà liên quan đồng thời đến stress oxy hóa, viêm mạn tính mức độ thấp, suy giảm khả năng phục hồi, thay đổi chức năng nguyên bào sợi, rối loạn sắc tố và nhiều biến đổi trong giao tiếp giữa các tế bào.

Exosome được nghiên cứu về khả năng tác động lên nhiều quá trình liên quan đến phục hồi da, viêm, stress oxy hóa, lão hóa và sắc tố. Một loạt nghiên cứu quốc tế cho thấy dữ liệu lâm sàng về Exosome trong trẻ hóa và làm sáng da khá hứa hẹn. 

Đây cũng là lý do Exosome phù hợp với sự chuyển dịch của khoa học chăm sóc da hiện đại: từ chống lại các dấu hiệu lão hóa, sang duy trì làn da lão hóa khỏe mạnh, kéo dài sức sống và khả năng phục hồi của da, tiến tới điều biến các hoạt động sinh học ở cấp độ tế bào.

Thay vì chỉ hỏi “hoạt chất này tăng collagen bao nhiêu?”, ngành nghiên cứu da đang quan tâm sâu hơn đến câu hỏi: làm thế nào để duy trì khả năng giao tiếp, thích nghi và phục hồi của tế bào da theo thời gian?

Exosome có thể có nguồn gốc từ đâu?

Trong khoa học da liễu, các túi ngoại bào (EVs/Exosome) đang được khai thác từ 3 nguồn chính: 

• Nguồn tế bào người và động vật: Nổi bật nhất trong y học tái tạo là EV từ các nguồn như mô mỡ, tủy xương, dây rốn… 
• Nguồn thực vật: Các túi ngoại bào hoặc cấu trúc tương tự Exosome đã được nghiên cứu từ nhiều loại thực vật. 
• Nguồn vi sinh vật: Đây là hướng đặc biệt được giới khoa học tập trung quan tâm. Vi khuẩn và các vi sinh vật khác cũng có khả năng giải phóng các túi ngoại bào (EV) để giao tiếp với môi trường và cơ thể vật chủ. Trong lĩnh vực chăm sóc da, túi ngoại bào có nguồn gốc từ Lactobacillus được nhiều sự quan tâm nhờ tiềm năng tác động đến hệ vi sinh vật trên da, phản ứng viêm, tình trạng mất cân bằng oxy hóa và khả năng duy trì trạng thái ổn định của làn da.

Những nguồn Exosome nào đang được ứng dụng tại Việt Nam?

Trên thị trường hiện nay, các sản phẩm và nguyên liệu được giới thiệu với công nghệ Exosome khá đa dạng về nguồn gốc, có thể chia thành một số nhóm đáng chú ý.

• Exosome có nguồn gốc thực vật được quan tâm trong mỹ phẩm, với nhiều nguồn như rau má, nhân sâm, trà xanh, gừng hay các loại trái cây. Tuy nhiên, về mặt khoa học, các cấu trúc được tìm thấy ở thực vật không hoàn toàn giống Exosome do tế bào người hoặc động vật tạo ra. Vì vậy, trong các nghiên cứu chuyên sâu, chúng thường được gọi chính xác hơn là túi ngoại bào có nguồn gốc thực vật hoặc các cấu trúc có đặc tính tương tự Exosome. 
• Exosome có nguồn gốc vi sinh vật, đặc biệt từ các chủng lợi khuẩn Lactobacillus, cũng bắt đầu xuất hiện nhiều hơn.

Exosome xuất hiện ngày càng nhiều trong các tài liệu giới thiệu sản phẩm trên thị trường. Tuy nhiên, người tiêu dùng và chuyên gia cần đọc kỹ INCI và hồ sơ kỹ thuật. Chỉ riêng tên gọi “Exosome” trên sản phẩm chưa đủ để đánh giá chất lượng hoặc hiệu quả. Cần xem xét thêm nguồn tế bào tạo ra Exosome, mức độ tinh sạch, kích thước và số lượng túi ngoại bào, phương pháp xác định đặc tính cũng như khả năng duy trì độ ổn định của chúng trong thành phẩm.

Lưu ý về quy định pháp lý: Tại Việt Nam, theo các quy định quản lý hiện hành từ Bộ Y tế Việt Nam và Cục Quản lý Dược, các sản phẩm làm đẹp sử dụng tế bào gốc người và các chế phẩm sinh học từ tế bào gốc người hiện chưa được cấp phép để sử dụng như những sản phẩm hay liệu pháp làm đẹp bôi/tiêm thông thường. Vì vậy, người tiêu dùng cần đặc biệt thận trọng với các sản phẩm hoặc dịch vụ quảng cáo “Human Exosome”, “Exosome từ tế bào gốc người”, nhất là các hình thức tiêm, truyền hoặc đưa trực tiếp vào cơ thể khi chưa được cơ quan có thẩm quyền cho phép.

Exosome vi sinh vật: Hướng tiếp cận mà SkinMD ứng dụng

Điểm đáng chú ý của SkinMD là hãng không đi theo câu chuyện Exosome tế bào gốc quen thuộc. Xét chính xác theo INCI, SkinMD ứng dụng exosome vi sinh vật có nguồn gốc Lactobacillus. 

Đây là một hướng đi có tính đột phá, bởi túi ngoại bào từ Lactobacillus có thể hoạt động như những chất điều hòa sinh học có nguồn gốc từ lợi khuẩn, giúp tác động đến cách tế bào da phản ứng trước các yếu tố gây tổn thương. Các nghiên cứu gần đây cho thấy những túi ngoại bào này có thể giảm tình trạng mất cân bằng oxy hóa, tác động đến một số dấu hiệu liên quan đến sự già hóa tế bào và hỗ trợ hoạt động của tế bào sừng cũng như nguyên bào sợi – hai nhóm tế bào quan trọng đối với hàng rào bảo vệ, cấu trúc và khả năng phục hồi của da.

Một nghiên cứu trên các túi ngoại bào được tạo ra từ Lactobacillus plantarum cũng ghi nhận những kết quả đáng chú ý như tác động đến hoạt động của một số gene, hỗ trợ khả năng phục hồi tổn thương của nguyên bào sợi và cải thiện một số chỉ số của da trên người. Những kết quả này cho thấy Lactobacillus có thể trở thành giải pháp chăm sóc da hướng đến phục hồi và làm chậm các biểu hiện lão hóa.

Thách thức khi đưa exosome trong dược mỹ phẩm

Exosome là những cấu trúc sinh học rất nhỏ và tương đối phức tạp, được bao bọc bởi một lớp màng lipid. Chính đặc điểm này giúp Exosome thực hiện chức năng sinh học, nhưng cũng khiến chúng nhạy cảm hơn với môi trường và khó ứng dụng trong mỹ phẩm hơn nhiều hoạt chất thông thường.

Vì vậy, khi ứng dụng exosome trong mỹ phẩm bôi ngoài da như serum, kem dưỡng hay mặt nạ, nhà sản xuất phải giải quyết ba vấn đề quan trọng sau:

Tính ổn định trong công thức

Exosome/EV khá nhạy cảm với các điều kiện như nhiệt độ, độ pH, tác động cơ học trong quá trình sản xuất và thời gian bảo quản. Những yếu tố này có thể làm thay đổi cấu trúc màng, khiến các túi ngoại bào kết tụ với nhau hoặc làm suy giảm hoạt tính sinh học.

Điều đó có nghĩa là: Có Exosome trong bảng thành phần chưa đồng nghĩa với việc Exosome vẫn duy trì được cấu trúc và hoạt tính cho đến khi sản phẩm được sử dụng trên da.

Vì vậy, khi đánh giá một sản phẩm Exosome, dữ liệu về độ ổn định của Exosome trong thành phẩm cũng quan trọng không kém nồng độ được công bố.

Hàng rào bảo vệ da hạn chế khả năng thẩm thấu

Da vốn được cấu tạo để bảo vệ cơ thể khỏi các tác nhân bên ngoài. Trong đó, lớp sừng là hàng rào quan trọng hạn chế các chất từ bên ngoài thâm nhập vào da.

Đây lại chính là một trong những thách thức khi ứng dụng Exosome/EV trong sản phẩm bôi ngoài da.Do có cấu trúc và kích thước nhất định, Exosome không mặc nhiên có thể đi qua hàng rào da và đến được vị trí cần tác động chỉ vì được đưa vào một sản phẩm bôi. Khả năng tiếp cận da còn phụ thuộc vào đặc tính của Exosome, tình trạng hàng rào da, nền công thức và đặc biệt là hệ dẫn truyền được sử dụng.

Vì vậy, một trong những thách thức quan trọng khi ứng dụng exosome trong dược mỹ phẩm là làm thế nào để duy trì độ ổn định, kéo dài thời gian tiếp xúc với da và tối ưu khả năng dẫn truyền, giải phóng các thành phần sinh học tại vùng cần tác động. Để giải quyết bài toán này, các hệ dẫn truyền như Liposome và Hydrogel ngày càng được quan tâm nhờ khả năng bao bọc, bảo vệ hoạt chất và kiểm soát quá trình giải phóng trên da. 

Trên nền tảng đó, SkinMD phát triển ELSD™ – Công nghệ sinh học Điều biến & Dẫn truyền Exosome–Liposome, kết hợp khả năng điều biến tín hiệu sinh học của Exosome với khả năng dẫn truyền hoạt chất của Liposome. Riêng ở mặt nạ dán MelaClear, hệ Hydrogel đa lớp được kết hợp với STRS™ – Hệ thống phóng thích hoạt chất thông minh, giúp duy trì tiếp xúc tại vùng da mục tiêu và kiểm soát quá trình giải phóng hoạt chất theo thời gian.

Đây cũng là lý do công nghệ exosome về dẫn truyền ngày càng trở thành một phần quan trọng khi đánh giá một sản phẩm Exosome, thay vì chỉ nhìn vào sự hiện diện của Exosome trong bảng thành phần.

Nồng độ Exosome chưa phản ánh đầy đủ chất lượng

Một sản phẩm công bố chứa “1% phức hợp Exosome” chưa chắc có nhiều Exosome còn hoạt tính hơn một sản phẩm công bố nồng độ thấp hơn. Lý do là “1% phức hợp Exosome” có thể là 1% của một hỗn hợp nguyên liệu, trong đó ngoài túi ngoại bào còn có nước, dung môi, chất ổn định và nhiều thành phần khác. Vì vậy, không thể chỉ dựa vào tỷ lệ phần trăm hay số ppm được quảng cáo để so sánh trực tiếp chất lượng Exosome giữa các sản phẩm.

Để đánh giá đầy đủ hơn về công nghệ Exosome, cần xem xét đồng thời:

Nguồn gốc Exosome → số lượng và kích thước hạt → mức độ tinh sạch → phương pháp xác định đặc tính → khả năng duy trì độ ổn định → công nghệ dẫn truyền → bằng chứng về hiệu quả trên da.

Nói cách khác: Với Exosome, nhiều hơn chưa chắc tốt hơn. Quan trọng là Exosome có chất lượng như thế nào, còn giữ được hoạt tính hay không và được đưa đến da bằng công nghệ nào.

Từ Exosome đến Exo-Liposome: bài toán của SkinMD

SkinMD lựa chọn cách tiếp cận đáng chú ý: không sử dụng Exosome như một thành phần anh hùng đứng độc lập, mà đặt nó trong hệ công nghệ exosome kết hợp với Liposome.

Ở đây có thể hình dung rất đơn giản:

• Exosome → Giao tiếp và điều biến sinh học
• Liposome → Bảo vệ và dẫn truyền hoạt chất
• Exo-Liposome → Điều biến & Dẫn truyền

Đó cũng là nền tảng cho ELSD™ – Công nghệ sinh học Điều biến & Dẫn truyền Exosome-Liposome mà SkinMD phát triển cho các giải pháp chống lão hóa và điều trị sắc tố thế hệ mới.

Kết luận: Exosome có phải tương lai của skincare?

Có tiềm năng, nhưng Exosome chưa phải “phép màu” của ngành mỹ phẩm.

Điều đáng quan tâm nhất không phải sản phẩm có chữ Exosome trên bao bì, mà là:

Exosome đến từ đâu? Được chuẩn hóa thế nào? Còn ổn định trong thành phẩm không? Được dẫn truyền ra sao? Và cuối cùng – có bằng chứng cho thấy làn da thực sự nhận được lợi ích hay không?

Đó cũng có thể là giai đoạn phát triển tiếp theo của exosome trong dược mỹ phẩm: không chỉ tìm kiếm hoạt chất mạnh hơn, mà thiết kế những hệ thống sinh học thông minh hơn để điều biến cách làn da giao tiếp, phục hồi và thích nghi với quá trình lão hóa